Dalillarga asoslangan tibbiyot tamoyillar va usullarni birlashtiradi. Ushbu tamoyillar va usullar tibbiy qarorlar, ko'rsatmalar va strategiyalar turli davolash usullari va umuman tibbiy xizmatlarning samaradorligi bo'yicha mavjud dalillarga asoslanganligini ta'minlaydi. Dori-darmonlarga kelsak, dalillarga asoslangan tibbiyot foyda-xavfni baholash (samaradorlik va xavfsizlik) orqali olingan ma'lumotlarga katta tayanadi.

Dalillar asosidagi tibbiyot konsepsiyasi 1950-yillarda paydo bo'lgan. Ungacha shifokorlar qarorlarni asosan o'zlarining ma'lumotlari, klinik tajribalari va ilmiy jurnallarni o'qishlari asosida qabul qilishgan. Biroq, tadqiqotlar shuni ko'rsatdiki, davolash qarorlari tibbiyot mutaxassislari orasida sezilarli darajada farq qilgan. Bu tadqiqot ma'lumotlarini to'plash, baholash va tashkil qilishning tizimli usullarini joriy etish uchun asos yaratdi va dalillarga asoslangan tibbiyotning boshlanishini belgilab berdi. Dalillarga asoslangan tibbiyotning paydo bo'lishi shifokorlar, farmatsevtika kompaniyalari, tartibga solish organlari va jamoatchilik tomonidan tan olingan.

Qaror qabul qiluvchilar bemorlarni davolashdagi o'z tajribalariga, nazorat ostidagi sinovlar va ilmiy ishlanmalardan olingan eng yaxshi mavjud dalillarga tayanishlari kerak. Qaror qabul qilishda klinik tajriba va nazorat ostidagi sinovlarni birlashtirish muhimdir. Klinik tajribasiz, ma'lum bir davolash bilan bog'liq xavflar salbiy oqibatlarga olib kelishi mumkin.

Dalillarga asoslangan tibbiyotga yondashuvlardan biri besh bosqichli modelni o'z ichiga oladi:

1. klinik jihatdan tegishli so'rovnoma tuzish (shifokor aniq tashxis qo'yish uchun ma'lumot izlaydi),
2. eng yaxshi qo'llab-quvvatlovchi dalillarni qidirish (shifokor 1-bosqichda aniqlangan ma'lumotni qo'llab-quvvatlash uchun qo'llab-quvvatlovchi dalillarni qidiradi),
3. qo'llab-quvvatlovchi dalillar sifatini baholash (shifokor yuqori sifat va ishonchlilikni ta'minlaydi),
4. qo'llab-quvvatlovchi dalillarga asoslangan tibbiy qarorni shakllantirish (bemor va shifokor 1-3 bosqichlar asosida xabardor davolash qarorini qabul qiladi),
5. jarayonni baholash (shifokor va bemor erishilgan natijani baholaydi va zarur bo'lganda davolash qarorlarini shunga mos ravishda o'zgartiradi).

Yuqoridagi misolda shifokorning tanlovi dalillarga asoslangan tibbiyot tamoyillariga ham, bemorlarning fikr-mulohazalariga ham mos keladi. Shifokorning qarori bemor uchun eng yaxshi tibbiy yordamni tanlash uchun bemorning tajribasini o'z ichiga olgan eng yaxshi qo'llab-quvvatlovchi dalillardan ongli, ochiq va xabardor foydalanishni o'z ichiga oladi.

Bemorning qaror qabul qilish jarayonida ishtiroki yangi davolash tamoyillarini ishlab chiqish uchun juda muhimdir. Bu ishtirok etish davolash ma'lumotlarini o'qish va tushunish hamda tavsiyalarga ongli ravishda amal qilish, eng yaxshi davolash usullarini baholash va tanlash uchun klinik mutaxassislar bilan hamkorlik qilish hamda natijalar bo'yicha fikr-mulohaza bildirishni o'z ichiga oladi. Bemorlar har qanday darajada qo'llab-quvvatlovchi dalillarni yaratishda faol ishtirok etishlari mumkin.

To'plangan ma'lumotlar uning sifatini baholash uchun unda mavjud bo'lgan tasdiqlovchi dalillar darajasiga qarab tasniflanadi. Quyidagi rasmdagi piramida tasdiqlovchi dalillarning turli darajalarini va ularning reytingini ko'rsatadi.

Bu ekspertlar guruhining fikrlariga asoslangan va umumiy tibbiy amaliyotni shakllantirishga qaratilgan dalillardir.

Klinik holatlar seriyasi - bu kichik guruh odamlarning tavsifiy tadqiqoti. ​​Odatda u klinik holat hisobotiga qo'shimcha yoki ilova sifatida xizmat qiladi. Klinik holat hisoboti - bu bitta bemorning alomatlari, belgilari, tashxisi, davolashi va kuzatuvining batafsil bayoni.

Nazorat-kasallik tadqiqoti - bu kasallikka chalingan bemorlarni ushbu kasallikka chalingan bemorlar bilan taqqoslaydigan kuzatuv, retrospektiv tadqiqot (tarixiy ma'lumotlarni ko'rib chiqish). O'pka saratoni kabi holatlar odatda nazorat-kasallik usuli yordamida o'rganiladi. Bu chekuvchilar guruhini (ta'sirlangan guruh) va chekmaydiganlar guruhini (ta'sirlanmagan guruh) jalb qilishni va ularni ma'lum vaqt davomida kuzatishni o'z ichiga oladi. Keyin o'pka saratoni darajasidagi farq hujjatlashtiriladi, bu mustaqil o'zgaruvchini (bu holda chekishni) qaram o'zgaruvchining (bu holda o'pka saratoni) sababi sifatida ko'rib chiqishga imkon beradi.

Ushbu misolda, chekuvchilar guruhida chekmaydigan guruhga nisbatan o'pka saratoni holatlarining statistik jihatdan sezilarli darajada oshishi chekish va o'pka saratoni o'rtasidagi sababiy bog'liqlikning dalili hisoblanadi.

Klinik tadqiqotlarda kohortaning zamonaviy ta'rifi sog'liq bilan bog'liq natijalarni aniqlash uchun kuzatiladigan o'ziga xos xususiyatlarga ega bo'lgan shaxslar guruhidir.

Framingham yurak tadqiqoti epidemiologiya sohasidagi savolga javob berish uchun o'tkazilgan kohorta tadqiqotiga misoldir. Framingham yurak tadqiqoti 1948-yilda boshlangan va hali ham davom etmoqda. Tadqiqotning maqsadi bir qator omillarning yurak kasalliklarining paydo bo'lishiga ta'sirini o'rganishdir. Tadqiqotchilarning savoli shundaki, yuqori qon bosimi, ortiqcha vazn, diabet, jismoniy faollik va boshqa omillar yurak kasalliklarining rivojlanishi bilan bog'liqmi. Ushbu omillarning har birini (masalan, chekish) o'rganish uchun tadqiqotchilar chekuvchilar guruhini (ta'sirlangan guruh) va chekmaydiganlar guruhini (ta'sirlanmagan guruh) jalb qiladilar. Keyin bu guruhlar ma'lum bir vaqt davomida kuzatiladi. Kuzatuv davri oxirida bu guruhlarda yurak kasalliklarining paydo bo'lish darajasidagi farq hujjatlashtiriladi. Guruhlar boshqa ko'plab o'zgaruvchilar, masalan, iqtisodiy holat (masalan, ta'lim, daromad va kasb) va sog'liq holati (masalan, boshqa kasalliklarning mavjudligi) asosida taqqoslanadi.
Bu shuni anglatadiki, o'zgaruvchi (mustaqil o'zgaruvchi - bu holda chekish) bog'liq o'zgaruvchining (bu holda o'pka saratoni) sababi sifatida ajratilishi mumkin.

Ushbu misolda, chekuvchi guruhda chekmaydigan guruhga nisbatan yurak kasalliklarining statistik jihatdan sezilarli darajada oshishi chekish va yurak kasalliklari o'rtasidagi sababiy bog'liqlikning dalili sifatida qabul qilinadi. Framingham tadqiqotining yillar davomida o'tkazilgan natijalari yurak-qon tomir kasalliklari asosan o'lchanadigan va o'zgartirilishi mumkin bo'lgan xavf omillari natijasi ekanligi va shaxslar o'zlarining ovqatlanish va turmush tarzini diqqat bilan kuzatib borish, tozalangan yog'lar, xolesterin va chekishdan saqlanish, vazn yo'qotish, jismoniy faolroq bo'lish va stress va qon bosimini boshqarish orqali yurak-qon tomir salomatligini nazorat qila olishlari haqida ishonchli dalillarni taqdim etadi. Framingham tadqiqoti tufayli biz endi ma'lum xavf omillari va yurak kasalliklari o'rtasidagi bog'liqlikni aniq tushunamiz.
Ko'p yillar davomida o'tkazib kelingan kohort tadqiqotining yana bir misoli - bu Britaniyadagi barcha tug'ilish kohort tadqiqotlari orasida eng ko'p o'rganilgan Milliy bolalar rivojlanishi tadqiqoti (NCDS). Ayollarga oid eng katta tadqiqot - bu Hamshiralar salomatligi tadqiqoti. ​​U 1976-yilda boshlangan va 120 000 dan ortiq ishtirokchilarni kuzatgan. Uning ma'lumotlari ko'plab kasalliklar va natijalarni tahlil qilish uchun ishlatilgan.

Agar klinik sinovlar ishtirokchilarni turli davolash guruhlariga tayinlash uchun tasodifiy usuldan foydalanilsa, ular tasodifiy deb ataladi. Bu shuni anglatadiki, davolash guruhlari rasmiy tizim yordamida tasodifiy ravishda tayinlanadi va har bir ishtirokchi tadqiqotning har bir guruhiga tayinlanish imkoniyatiga ega.

Meta-tahlil - bu turli tadqiqotlar natijalarini taqqoslaydigan va birlashtiradigan, bir nechta tadqiqotlardagi naqshlar, nomuvofiqliklar va boshqa munosabatlarni aniqlashga qaratilgan ma'lumotlarning tizimli, statistik jihatdan asoslangan tahlili. Meta-tahlil har qanday alohida tadqiqotga qaraganda xulosa uchun kuchliroq qo'llab-quvvatlashni ta'minlashi mumkin, ammo ijobiy tadqiqot natijalari tufayli nashrga nisbatan tarafkashlik bilan bog'liq cheklovlardan xabardor bo'lish muhimdir.

Natijalarni tadqiq qilish keng qamrovli atama bo'lib, uning aniq ta'rifi yo'q. Natijalarni tadqiq qilish tibbiy yordamning yakuniy natijalarini yoki boshqacha qilib aytganda, tibbiy xizmatlar ko'rsatish jarayonining bemorlarning sog'lig'i va farovonligiga ta'sirini o'rganadi. Boshqacha qilib aytganda, klinik natijalarni tadqiq qilish tibbiy davolanishning ma'lum bir bemorga yoki guruhga ta'sirini kuzatish, tushunish va optimallashtirishga qaratilgan. Bunday tadqiqotlar sog'liqni saqlash choralari va tibbiy xizmatlarning samaradorligi bilan bog'liq ilmiy topilmalarni, ya'ni bunday xizmatlar orqali erishilgan natijalarni tavsiflaydi.

Ko'pincha e'tibor kasallikdan aziyat chekayotgan odamga, boshqacha aytganda, ushbu bemor yoki bemorlar guruhi uchun eng muhim bo'lgan klinik yakuniy nuqtalarga (umumiy natijalar) qaratiladi. Bunday yakuniy nuqtalar hayot sifati yoki og'riq darajasini o'z ichiga olishi mumkin. Biroq, natijalarni tadqiq qilish tibbiy yordam ko'rsatish samaradorligiga ham e'tibor qaratishi mumkin, o'lchov parametrlari iqtisodiy samaradorlik, sog'liq holati va kasallikning og'irligi (sog'liq muammolarining shaxsga ta'siri) ni o'z ichiga oladi.

Dalillar asosidagi tibbiyot va natijalarni tadqiq qilish o'rtasidagi farq turli savollarga e'tibor qaratishda yotadi. Dalillarga asoslangan tibbiyotning asosiy maqsadi bemorlarga klinik dalillar va tajribaga asoslangan optimal tibbiy yordam ko'rsatish bo'lsa-da, natijalarni tadqiq qilish asosan yakuniy nuqtalarni aniqlashga qaratilgan. Klinik natijalarni tadqiq qilishda bu yakuniy nuqtalar odatda klinik jihatdan tegishli yakuniy nuqtalarga mos keladi.

Natijalarni tadqiq qilishda tegishli yakuniy nuqtalar ko'pincha funktsional qobiliyat va parvarish ehtiyojlarini o'lchaydigan alomatlar yoki parametrlardir - davolanayotgan bemor muhim deb hisoblaydigan narsalar. Masalan, penitsillin yuborilgan infeksiyadan aziyat chekadigan bemor penitsillinning haqiqiy infeksiya darajasiga ta'siridan ko'ra isitma yo'qligi va umumiy holatining yaxshilanishi haqida ko'proq tashvishlanishi mumkin. Bu holda, alomatlar va bemorning o'zini qanday his qilishi ularning sog'lig'i holatini bevosita baholash hisoblanadi - natijalarni tadqiq qilishning asosiy yo'nalishi bo'lgan yakuniy nuqtalar. Bemor, shuningdek, penitsillin bilan bog'liq potentsial yon ta'sirlar, shuningdek, davolash narxi bilan qiziqishi mumkin. Saraton kabi boshqa kasalliklarda bemor uchun muhim klinik natija o'lim xavfi bo'ladi.

Agar tadqiqot uzoq muddatli bo'lsa, natijalarni baholash uchun surrogat yakuniy nuqtalardan foydalanish mumkin. Surrogat oxirgi nuqta natijani o'lchash uchun biomarkerdan foydalanadi va samaradorlikni o'lchash klinik oxirgi nuqtasining o'rnini bosadi. Penitsillinning ta'siri qonda doimo mavjud bo'lgan oqsil (C-reaktiv oqsil) darajasini pasaytirish orqali o'lchanadigan klinik sinovni ko'rib chiqing. Sog'lom odamning qonidagi bu oqsil miqdori juda past, ammo o'tkir infeksiya paytida u tez oshadi. Shunday qilib, qondagi C-reaktiv oqsil darajasini o'lchash organizmda infeksiya mavjudligini aniqlashning bilvosita usuli hisoblanadi, shuning uchun bu holda oqsil infeksiyaning "biomarkeri" bo'lib xizmat qiladi. Biomarker kasallik holatining o'lchanadigan ko'rsatkichidir. Bu parametr, shuningdek, kasallikning rivojlanishi yoki rivojlanishi xavfi yoki belgilangan davolanishning kasallikka ta'siri bilan bog'liq. Qondagi biomarker miqdorini o'lchash uchun bemordan har kuni qon olinadi. Shuni ta'kidlash kerakki, monitoring va kuzatuv maqsadlarida surrogat oxirgi nuqtadan foydalanish uchun marker oldindan tasdiqlangan yoki tasdiqlangan bo'lishi kerak. Biomarkerdagi o'zgarishlar ma'lum bir kasallikning klinik natijasi va davolash samarasi bilan o'zaro bog'liqligini (mos kelishini) ko'rsatish kerak.